Identiteit – Wie ben ik?

by Anne

‘Op zoek gaan naar jezelf’ is al lange tijd een ingeburgerd onderwerp. Vroeger grapte ik nog wel eens dat ik mezelf heus niet verloren was in een uithoek van Tibet. Maar langzaam begin ik de zoektocht te begrijpen; Wie ben ik zonder de maatschappelijke en sociale druk? Wie ben ik zonder mijn gewoonten, zelfopgelegde beperkingen en angsten? Wie ben ik zonder onderdrukte emoties, herinneringen en gedachten?

Ik ben op onderzoek uit gegaan om een zo duidelijk mogelijk beeld te scheppen van onze ‘identiteit’, onze ‘persoonlijkheid’, ons ‘zelfbeeld’ en hoe die zaken (zijn) ontstaan. Ook hoop ik dat ik dichter bij een zinnig antwoord ben gekomen op de vraag ‘Wie ben ik?’

De eerste teksthelft gaat vooral over onze identiteitsvorming: ‘Wat maakt ons ik?’ en over de oorzaak van het gevoel van een ‘gemis’ dat veel mensen -vroeg of laat- ervaren.

Het tweede deel gaat over het zelfbeeld en het ‘zelf’ met betrekking tot de vraag “Wie ben ik nu écht?”/”Wat is mijn ‘ware aard’?” – inclusief pogingen tot antwoord vanuit meerdere psychologische/spirituele visies.

 

 

Verandering is een constante

Ik ben niet meer wie ik was als kind, daarvoor is te veel gebeurd. Toch identificeer ik me nog (vaag) met dat kleine meisje op de foto’s. Ik denk nog steeds; ‘dat ben ik’. Maar als je er even over nadenkt..;

Je bestaat niet meer uit dezelfde materie, en al helemaal niet uit dezelfde gedachten. Alles is beetje bij beetje vervangen voor iets nieuws.

Zeker, er zijn dingen die nog steeds hetzelfde zijn en die misschien voor altijd hetzelfde blijven. Neem je naam of je familie; je bent nog steeds het kind van je ouders, maar maakt dat wie jij bent?

 

 

Wat maakt ons ‘ik’?

We identificeren ons met onze prestaties, ons uiterlijk, onze status. We identificeren ons met onze bezittingen, onze afkomst en het land waarin we wonen.

Raar eigenlijk, dat zijn allemaal zaken die buiten ons liggen.

Toch kijken we zo naar onszelf en naar anderen: We worden bepaald door onze taal en cultuur, onze economische klasse en onze behaalde papieren, onze kledingstijl en ons geloof, onze familie en onze afkomst (en ga zo maar door).

Dat doen we niet alleen zelf, nee; Door vele wetenschappen worden we als mens ook aan de hand van die factoren bepaald.

Ik zelf ben meer geïnteresseerd in de interne factoren die ons bepalen; dat wat er binnen in ons speelt.

 

 

Persoonlijkheid & Karakter

Het woord “persoonlijkheid” is afgeleid van het Latijnse ‘persona’ – dat ook wel masker betekent. Hierdoor kan persoonlijkheid begrepen worden als iets wat alleen aan de buitenkant te zien is.

Het verschil tussen persoonlijkheid en karakter zou zijn dat je persoonlijkheid beïnvloed wordt door je opvoeding en je omgeving – terwijl karakter gezien wordt als iets dat er al is; vastgelegd in de identiteit of zelfs het DNA van een persoon.

Maar wanneer je geboren wordt, heb je sowieso meteen een ‘identiteit’; zo ben je bijvoorbeeld (in de meeste gevallen) al meteen ‘een jongen’ of ‘een meisje’ (waar bij beide meteen al een hele lijst van eigenschappen aan toegekend wordt).

 

 

Dubbele Identiteit

Wanneer we het hebben over onze identiteit hebben we het meestal over onze ‘persoonlijke identiteit’.

Nog een identiteitsvorm die erg bepalend is, is de ‘sociale identiteit’.

Je identiteit bestaat dus zowel uit het persoonlijke, eigen gedeelte als uit de groepen waartoe je behoort – Zoals je collega’s op werk, mensen met dezelfde geloofsovertuiging, je gezin, je vrienden enzovoorts..

Je sociale identiteit beschrijft hetgeen wat jou met anderen verbindt. Je persoonlijke identiteit aan de andere hand wordt onder andere bepaald door wat jou anders dan anderen maakt, het is je eigenheid, je persoonlijkheid, je karakter, je talenten, je zwakheden, je “vreemde” trekjes; alles wat jou tot jou maakt.

Voeg je persoonlijke identiteit en je sociale identiteit samen – en je bent zogenaamd compleet.

 

 

Het missende stukje

Toch voelen velen dat niet zo, dat ze ‘compleet’ zijn. Dat kan kloppen; want zo simpel is het ontwikkelen en het behouden van een eigen, ‘acceptabele’ identiteit niet. Veel driften/verlangens moeten we onderdrukken of op zijn minst in de hand houden, zodat ons gedrag maatschappelijk acceptabel blijft. Dit aanpassen heet ook wel sublimering.

Zo schreeuwen we bijvoorbeeld niet tegen een buschauffeur die te laat is – maar zeggen we hem gewoon “goedendag”.

Vaak voelt de goedkeuring van de maatschappij goed genoeg om onze driften te blijven controleren, of is onze angst voor afwijzing te groot om eens flink uit onze bol te gaan.

Zelfs naar onszelf en vrienden toe moeten we onze lusten, driften en verlangens acceptabel brengen. Neem bijvoorbeeld mijn ongemak dat opspeelt bij de omgang met kinderen – Over het algemeen wordt het maatschappelijk niet (geheel) geaccepteerd wanneer je als vrouw openlijk uit komt over je ontbrekende moederinstinct/kinderwens (sterker nog: het wordt je nog wel eens kwalijk genomen..).

Door maatschappelijk ongewenst gedrag te onderdrukken, negeer je ook een deel van jezelf. Natuurlijk; vaak is het verstandiger je aan te passen, maar soms moet het uiten van je verlangens en behoeften nou eenmaal óók gebeuren.

Zo leek het me (bijv.) wel verstandig mijn vriend op de hoogte te stellen van mijn keuze kinderloos door het leven te willen blijven gaan.

Als je dat niet doet (het ‘uiten’) – raak je jezelf voor je het doorhebt nog kwijt.

Je eigenheid verdwijnt in het geaccepteerde en vaak opgedrongen gedrag, waardoor je niet meer weet wie je bent en waardoor je het leven van een ander leeft. Je hebt jezelf “weggesublimeert”.

 

 

Ik is veilig

Maar hoe weet je wie je écht bent?

Je kunt jezelf niet kennen zonder naar anderen te kijken – Alleen door naar anderen te kijken kun je een referentiekader opbouwen van waaruit je naar jezelf kijkt.

Je vergelijkt jezelf dus met anderen om je eigen identiteit te bepalen.

Door overeenkomsten en verschillen met anderen vast te stellen en te onderstrepen bepaal je wie je zelf bent. Zo is mijn vriend erg snel tevreden over zaken (en zegt ‘ie al snel; “Ah.. Dat komt wel goed”) – terwijl ik alles tot in de puntjes geregeld (en ‘zeker’) wil hebben.

Daaruit kan ik concluderen dat ik graag controle heb en/of geordend ben, of dat mijn vriend juist erg zorgeloos/relaxed is en/of een beetje naïef.

Door te kijken en vergelijken vormen we ons (zelf)beeld.

Je krijgt dus niet alleen een identiteit aangemeten, je creëert ook zélf je identiteit.. Die kennis kan een hoop voor ons betekenen wanneer we het juist inzetten. Het beeld dat je van jezelf hebt, is namelijk érg bepalend.

 

 

Oorspronkelijk einde deel 1 en begin deel 2

 

 

 

Zelfbeeld – Definitie

Je zelfbeeld is de manier waarop je jezelf ziet en de mate waarin je jezelf waardeert.

Of je een laag of een hoog zelfbeeld hebt kan door veel zaken en personen bepaald worden, maar vooral door jezelf (het is immers je zelfbeeld).

Ook bestaat er “het ideale zelf”: Jouw beeld van hoe je eigenlijk zou moeten zijn.

De verschillen tussen het ideale zelf en je eigenlijke zelf kunnen erg bepalend zijn voor je zelfbeeld, net zoals het beeld van je ideale zelf, zelf.

 

 

Laag zelfbeeld : de Boosdoeners

Veel mensen hebben moeite met het ontwikkelen van een positief zelfbeeld. Psychische of biologische aanleg is lang niet altijd de oorzaak.

Veel mensen zijn bijvoorbeeld erg vatbaar voor de meningen van anderen – alhoewel die meningen soms door degene met het (al) lage zelfbeeld verkeerd opgepakt worden.

Andere mensen kunnen bovendien nóg een rol spelen door als vergelijkingsmateriaal te dienen.

Een persoon met een laag zelfbeeld vergelijkt zichzelf met anderen en vindt zichzelf lelijker, dommer, incapabel of een armoedzaaier (etc.).

Ook kan de maatschappij erg dwingend overkomen als het gaat om verwachtingen qua uiterlijk en sociaal gedrag – net zoals andere mensen dat doen, trouwens.

Zo kan het zijn dat je ouders veel te veel van je verwacht(t)en of dat je door je partner erg onder druk wordt/werd gezet waardoor je nu zélf ook erg/te streng bent voor jezelf – en dus nooit tevreden.

Nare of traumatische gebeurtenissen kunnen natuurlijk ook een laag zelfbeeld in de hand werken.

Neem gebeurtenissen zoals ontslag, ziekte, en ervaringen zoals(emotionele) verwaarlozing, mishandeling (in welke vorm dan ook) of een inbraak waardoor je je niet (meer) in staat voelt jezelf te verdedigen ((ook) daarin schiet je dan volgens jezelf tekort).

 

 

Minderwaardigheidscomplex

Mensen met een minderwaardigheidscomplex denken letterlijk minder waard te zijn dan anderen mensen – met alle gevolgen van dien.

Zo kunnen zij zich terugtrekken uit het sociale leven (waardoor ze uiteindelijk ‘nergens meer bij horen’ en het zelfbeeld nóg verder daalt), steeds minder ondernemen en/of niet meer opkomen voor zichzelf.

Sommige mensen met een minderwaardigheidscomplex gaan juist compenseren in hun gedrag door zich overdreven zelfverzekerd te presenteren en zelfs te pretenderen beter of ‘specialer’ te zijn dan andere mensen.

Daarnaast kan een minderwaardigheidscomplex gecompenseerd worden door middel van perfectionisme, en daarmee juist ook weer verergerd worden vanwege het hoogstwaarschijnlijke “falen”.

Ook gedrag zoals pesten en discrimineren kan voortkomen uit een laag zelfbeeld (en andersom).

 

 

 

“Accepteer mij zoals ik ben.”

 

 

Carl Rogers over het Zelfbeeld

De mens zou van nature geneigd zijn, zijn volle potentieel te benutten, oftewel het “zelf” te verwezenlijken.

Volgens Rogers heeft ‘het zelf’ onvoorwaardelijke positieve waardering nodig van de mensen die een belangrijke rol spelen in diens leven. Iemand moet zich volledig geaccepteerd voelen voor wie hij is ( niet per se om wat hij doét!) om zich te kunnen ontplooien naar zijn volledige potentieel.

Wanneer er voorwaarden aan de waardering gehangen worden zullen veel mensen geneigd zijn aan die voorwaarden te gaan voldoen vanwege de goedkeuring. Zo raakt diegene het contact met zijn ‘ware ik’ kwijt, aangezien hij zich aanpast aan de verwachtingen en voorwaarden van anderen.

Er kan zelfs vervreemding plaatsvinden.

Die vervreemding kan zowel vervreemding van onszelf zijn als vervreemding van anderen.

Vervreemding van onszelf ontstaat wanneer onze gevoelens en/of gedachten niet bij ons zelfbeeld passen. Deze gevoelens en gedachten worden dan niet meer in ons bewustzijn toegelaten. Doordat we bepaalde “onderdelen” van onszelf zo blokkeren komt ons handelen en uiten niet overeen met wie we écht zijn.

En wanneer je niet in contact staat met jezelf, is in contact staan met anderen meteen ook moeilijker.

Het gebrek aan overeenstemming (tussen je zelfbeeld en je ware zelf )heet incongruentie.

Incongruentie kan ook optreden wanneer je behoeften en gevoelens in de ogen van de maatschappij onacceptabel zijn. Als gevolg stop je dan uitingen van je ‘ware zelf’ weg.

 

 

 

Het “Monster” in de Kast

 

 

 

Verdringing volgens Freud

Je kunt je voorstellen dat wanneer je van alles onderdrukt of verdringt, er soms toch íets uit de gevangenis van het onbewuste  ontsnapt.

Verdrongen behoeften, gevoelens, angsten en fantasieën kunnen namelijk complexen vormen (zoals bijvoorbeeld het eerdergenoemde minderwaardigheids-complex).

Deze complexen kunnen zich uiten in dromen, psychosen (verlies van contact met de werkelijkheid), fouthandelingen (zoals een freudiaanse verspreking), fantasieën, neurosen (ineffectieve manieren van omgaan met problemen), fixatie (obsessie voor een bepaald onderwerp), projectie (eigen emoties toekennen aan iemand anders) en regressie (terugvallen op gedrag uit een vroegere levensfase).

Al deze vermommingen waarin de onderdrukte behoeften zich uiten zijn eigenlijk niet wenselijk te noemen.

Het is dan ook aan te raden dicht bij jezelf te blijven.

 

 

Het ‘Romantisch Zelf’

Dichtbij jezelf blijven, je ware zelf, bedoelen we dan. Het (westerse) idee van een ‘waar zelf’ stamt uit de Romantiek (18e en 19e eeuw) en is tegenwoordig erg bepalend voor het westerse denken over identiteit en ‘verlichting’. Zo heeft de Romantiek ook grote invloed gehad op de New Age-beweging, oftewel ‘de nieuwe spiritualiteit’.

 

 

“Zelven en hun Verwerkelijking” volgens de Psychologen

 

 

Carl Rogers

Over Carl Rogers hebben we het net al gehad, hij is dan ook een belangrijk figuur wanneer het gaat om het ‘zelf’ of het ‘ware zelf’. Volgens Rogers staat het ‘ware zelf’ niet vast, maar is het een proces. Onderdeel van het proces is het loslaten van bepaalde vastgeroeste opvattingen over het zelf en het leven. “Eén keer mislukken betekent niet dat je je hele leven alles zal mislukken.” Na het verkrijgen van een inzicht zoals in de afgelopen regel kun je een situatie nemen zoals hij komt, in plaats van haar zo te draaien dat ze toch wel aan je (pessimistische) verwachtingen voldoet.

 

 

D.W. Winnicot

D.W. Winnicot kwam in 1960 aan met de begrippen “true self” en “false self”.

True self: het ‘Ware Zelf’, staat voor het besef levend te zijn, je hart te voelen kloppen, je te bewegen en door aan te raken. Het Ware Zelf is nog sterk aanwezig in de kindertijd; het plezier dat ervaren wordt is nog puur en intens. Het Ware Zelf wordt behouden wanneer het kind opgroeit en toch plezier blijft houden in wat hij doet, tevens ontwikkelt het kind een realistisch zelfbeeld bij een gezonde ontwikkeling.

False Self: het ‘Valse Zelf’, staat voor een bestaan en een beleving die zich hebben aangepast aan de verwachtingen van anderen, bijvoorbeeld de ouders. De levenslust van het Ware Zelf is nauwelijks meer te bespeuren; er gaat teveel energie zitten in het aanpassen van het gedrag.

 

 

Jung

Het Zelf speelt (ook) een grote rol in de psychologie van C. G. Jung. Het Zelf komt tot stand in de loop van het leven en het verenigt de bewuste persoonlijkheid met het persoonlijke onbewuste en het collectieve onbewuste.

Volgens Jung kun je “worden wat je altijd al was”, door middel van het individuatieproces.

Individuatie houdt in dat je volwassen wordt, en daarmee ook bewust van je individualiteit. Zo ontstaat het ‘ego’.

Tijdens het individuatieproces leer je jezelf kennen, verwerkelijk je jezelf en verruim je je bewustzijn. Individuatie is dan ook ons levensdoel volgens Jung.

 

 

Maslow

De Amerikaanse psycholoog Abraham Maslow, bekend van “de Piramide van Maslow”, stelde dat de mens na het zekerstellen van zijn basisbehoeften ook de behoefte heeft om zijn vaardigheden zo goed mogelijk te ontwikkelen en het beste uit zichzelf te halen.

Wanneer de zelfactualisatie voltooid is zou je de volgende kenmerken in je gedrag terug moeten kunnen vinden: De realiteit efficiënt waarnemen, onzekerheden tolereren, jezelf en anderen accepteren, spontaniteit, humor, probleemgerichtheid, creativiteit, bestand tegen de druk van de maatschappij, bezorgd om het welzijn van de mensheid, kunnen genieten van de “kleine dingen”, kwalitatief hoogstaande sociale contacten en tot slot de vaardigheid om het leven objectief te bekijken.

Volgens Maslow kan iedereen zichzelf ‘actualiseren’.

 

 

Tot slot: Zelfverwerkelijking volgens de Oosterse Traditie

 

 

Jnana Yoga & Advaita

Advaita Vedanta is een filosofische stroming die het monistisch denken representeert (A-dvaita = niet-dualiteit).

In deze stroming staat de Jnana Yoga, dat staat voor “eenwording door kennis” in het middelpunt.

Door de rede te gebruiken en kennis op te doen over het bewustzijn proberen beoefenaars van deze traditie tot “de ware aard van Atman” te komen. Atman (het zelf), is dan compleet ontdaan van alle illusies.

Ook de dualiteit en de drie Guna’s worden doorzien: (Sattva: de universele hoedanigheid van orde en structuur, Rajas: de universele hoedanigheid van beweging en transformatie en Tamas: de universele hoedanigheid van handhaving).

Alleen de absolute (monistische) werkelijkheid wordt als waarheid erkent, er is geen scheiding tussen het eigen bewustzijn en het kosmische bewustzijn.

 

 

Sahaya-Yoga

Sahaya-Yoga is een vorm van meditatie en een stroming waarin men “het pad naar de vrede” bewandelt door te pogen zuiver te blijven van de conditioneringen en de egocentrische behoeften die we allemaal tegenkomen.

In de Sahaya-Yoga wordt zuiverheid nagestreefd en is het hoogste doel het ontwaken van de kundalini (een spirituele kracht), waardoor men een hoger niveau van meditatie zou kunnen bereiken.

De zelfrealisatie volgens de Sahaya-Yoga houdt in dat je zuiver blijft zonder verlies te lijden qua opvattingen of levensstijl.

You may also like

Leave a Comment

* By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.